Łysienie - jakie są przyczyny

Istnieje wiele chorób, które mogą wpływać niekorzystnie na wzrost włosów, powodując łysienie. Dzieje się tak na skutek zachwiania równowagi pomiędzy ich utratą a odrostem.

 

Włosy głowy, oprócz swoich funkcji, czyli m.in. jej osłaniania przed szkodliwymi czynnikami ze środowiska, posiadają duże znaczenie psychospołeczne jako naturalna ozdoba. Ponadto są niezwykle wrażliwe na wszelkie zmiany zachodzące w naszym organizmie, dlatego nierzadko wypadanie włosów jest pierwszym objawem toczącego się procesu chorobowego.

Nadmierne wypadanie włosów często stanowi efekt przebytej choroby ogólnoustrojowej, w tym choroby nowotworowej, palenia papierosów, nieodpowiedniej diety (niedobór białka i deficyt kaloryczny mogą być przyczynami zwolnionego wzrostu włosów oraz zwiększonego ich wypadania), stresu, zaburzeń psychicznych oraz przyjmowania niektórych leków.  

Choroby ogólnoustrojowe powodujące łysienie

Do chorób ogólnoustrojowych, mogących powodować łysienie, zalicza się zaburzenia hormonalne, choroby zakaźne, cukrzycę, niektóre choroby tkanki łącznej, nowotwory narządów wewnętrznych oraz choroby owłosionej skóry głowy. U kobiet zwiększona utrata włosów może wystąpić po porodzie (prawidłowy stan włosów wraca do normy w ciągu roku) bądź po odstawieniu środków antykoncepcyjnych, a także w okresie menopauzy.

• Nadczynność i niedoczynność tarczycy

W nadczynności tarczycy włosy stają się cienkie, jedwabiste, o wzmożonym połysku, a łysienie może przyjmować postać rozlaną lub ograniczoną, szczególnie do okolicy czołowej. W niedoczynności tarczycy włosy są przerzedzone, suche, szorstkie i łamliwe.

• Nadmiar androgenów – łysienie androgenowe męskie i u kobiet

Androgeny są to hormony wytwarzane przede wszystkim przez organizm mężczyzn (w jądrach, korze nadnerczy), ale także produkowane są przez kobiety (w jajnikach, korze nadnerczy). Łysienie męskie androgenowe jest to trwała utrata włosów, rozpoczynająca się od kątów czołowych i na szczycie głowy i dotykająca głównie mężczyzn po 40. r.ż. Często poprzedzona jest, w wieku młodzieńczym, łupieżem. W łysieniu androgenowym typu męskiego duże znaczenie odgrywają czynniki genetyczne oraz hormon dihydrotestosteron, który pobudza wzrost włosów na twarzy i w okolicach narządów płciowych, a hamuje w obrębie owłosionej skóry głowy. Łysienie to jest związane z wydłużeniem fazy telogenowej i coraz krótszymi fazami anagenowymi (Zobacz: Łysienie - podstawowe informacje). Łysienie androgenowe kobiet pojawia się zazwyczaj po 30. r.ż. i może mieć bardziej rozlany charakter niż u mężczyzn. Poziom androgenów w tym przypadku zazwyczaj jest w normie, niekiedy tylko u kobiet stosujących antykoncepcję hormonalną obserwuje się ich wzrost. Czynnikami prowokującymi u kobiet z predyspozycją genetyczną mogą być detergenty używane w szamponach, lakiery czy farby do włosów.

• Łysienie plackowate

Łysienie plackowate może ujawnić się w każdym wieku, jednak najczęściej pojawia się miedzy 30. a 40. r.ż. Wśród najczęstszych jej przyczyn wyróżnia się: zaburzenia układu nerwowego (nerwice, stres, wstrząsy psychiczne), zaburzenia hormonalne (choroby tarczycy i nadnerczy), choroby o podłożu autoimmunologicznym (m.in. bielactwo, toczeń rumieniowy, łuszczyca).

• Cukrzyca

U osób z niewyrównaną cukrzycą może dochodzić do nadmiernej utraty włosów, szczególnie na szczycie głowy, która nierzadko poprzedza na wiele lat ujawnienie się choroby. Podawanie insuliny w pewnym stopniu hamuje wypadanie włosów.

• Choroby zakaźne

Podstawowym czynnikiem odpowiedzialnym za łysienie w chorobach zakaźnych (dur brzuszny, kiła, gruźlica, niektóre typy grypy, zapalenie płuc) jest wysoka (na poziomie przynajmniej 39,5 °C) i długotrwała gorączka. Rzadko w tym przypadku występuje całkowita utrata włosów.

Choroby dermatologiczne a łysienie

W dermatologii częstą przyczyną łysienia są choroby tkanki łącznej. Tkanka łączna odpowiedzialna jest za spajanie różnych typów tkanek, ma zapewniać podporę narządom i ochraniać wrażliwe części organizmu. Wśród chorób tkanki łącznej najczęściej odpowiedzialne za łysienie są łuszczyca i toczeń rumieniowaty układowy. Łuszczyca to dość powszechna choroba skóry, charakteryzująca się zgrubieniami i stanami zapalnymi, często pokrytymi srebrzystymi łuskami. W wyniku nadprodukcji nowych komórek skóry gromadzą się one, tworząc charakterystyczne zgrubienia pokryte martwymi komórkami. Toczeń układowy spowodowany jest produkcją przez organizm przeciwciał, które skierowane są przeciwko własnym komórkom i tkankom. Wypadanie włosów, jako jeden z objawów tej choroby, może się zatrzymać wraz ze zmianami stadium choroby, ale niestety w wielu przypadkach utrata włosów jest nieodwracalna z powodu powstałych blizn (tzw. łysienie bliznowate).

Oprócz chorób tkanki łącznej wyróżnia się w dermatologii inne przyczyny utraty włosów. Należą do nich m.in.: grzybica i zapalenie mieszka włosowego. Do rozwoju grzybicy dochodzi najczęściej wskutek wniknięcia grzybów do organizmu poprzez niewielkie rany lub zadrapania. Grzyby lubią umiejscawiać się w okolicach mieszków włosowych, gdzie rozwijają stan zapalny, niekiedy doprowadzający do powstania niewielkich łysych miejsc na skórze głowy. W przypadku zapalenia mieszka włosowego, gdy dojdzie do uszkodzenia cebulek włosa, zachodzące zmiany są nieodwracalne.            

Łysienie w chorobach nowotworowych głównie związane jest z przyjmowaniem leków przeciwnowotworowych (patrz niżej). Zdarza się jednak w niektórych przypadkach raka narządów wewnętrznych, zwłaszcza raka żołądka, łysienie na skroniach oraz w obrębie łuków brwiowych i brody.

Nieodpowiednia dieta, stres i zaburzenia psychiczne

                   1) niedobór białka,

                   2) palenie tytoniu,

                   3) spożywanie alkoholu.

Niektóre osoby doświadczają łysienia telogenowego lub nagłej utraty włosów po traumatycznych zdarzeniach, takich jak: śmierć członka rodziny lub kogoś bliskiego, wypadek, rozwód, gwałt i inne. Wydarzenia te mogą spowodować przejście mieszków włosowych w stan spoczynku zbyt wcześnie, co po 3 miesiącach skutkuje ich zwiększonym wypadaniem. 

Trichotillomania jest obsesją na punkcie włosów. Osoby cierpiące na nią ciągną i wyrywają sobie włosy, co skutkuje pojawieniem się łysych „placków”. Schorzenie zazwyczaj zaczyna się od wyrwania różniących się od pozostałych włosów, np. bardziej szorstkich w dotyku lub bardziej zakręconych. Kiedy już powstanie łysy obszar, wyrywanie kolejnych włosów staje się dla chorego coraz bardziej nęcące. Chociaż ta forma utraty włosów nie zostawia blizn i stanów zapalnych, to trwające latami wyrywanie włosów może doprowadzić do nieodwracalnego uszkodzenia mieszków włosowych.

Leki powodujące łysienie

Do leków mających wpływ na wypadanie włosów należą przede wszystkim cytostatyki oraz leki o działaniu immunosupresyjnym. Cytostatyki to grupa leków używanych w chemioterapii nowotworów, która oprócz swego toksycznego działania na komórki nowotworowe wpływa niekorzystnie na inne żywe tkanki tj.: macierz włosa, szpik kostny czy błony śluzowe. Leki immunosupresyjne to substancje hamujące rozwój chorób autoimmunologicznych bądź zapobiegające mu, których przykładem może być reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń układowy czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego.

Łysienie może być także spowodowane nadmiernym przyjmowaniem witaminy A, retinoidów, leków kardiologicznych tj.: beta-blokerów, środków przeciwzakrzepowych, oraz leków obniżających poziom lipidów (np. statyn). Spośród witamin to właśnie witamina A ma udowodnioną rolę w prawidłowym owłosieniu głowy. Przedawkowanie jej bądź dieta bogata w beta-karoten mogą być przyczynami wypadania włosów. Retinoidy są to pochodne witaminy A, które stosowane są zazwyczaj w trudno leczących się odmianach trądziku, a działają poprzez hamowanie rozwoju m.in. bakterii za niego odpowiedzialnych. Leki przeciwzakrzepowe, jak heparyna u ponad połowy pacjentów, mogą wywołać odwracalne łysienie, ujawniające się po 2 do 4 miesięcy po ich zastosowaniu.

Złoto – lek stosowany dość często w reumatologii, może mieć wpływ na przejściowe wypadanie włosów.

Kolejnymi substancjami mogącymi wpływać niekorzystnie na wzrost włosów, a także ich wypadanie są metale ciężkie, takie jak: ołów, tal, rtęć. Zatrucie małymi dawkami talu może zdarzyć się przez spożycie produktów żywnościowych skażonych proszkiem owadobójczym, zawierającym ten pierwiastek, lub przez kontakt w pracy zawodowej z pestycydami, w skład których wchodzi tal.

Inne przyczyny łysienia

Przykładem łysienia niezwiązanego z żadną chorobą jest mechaniczna utrata włosów. Jej przyczyną u osoby dorosłej może być uczesanie wywołujące nadmierne napięcie włosów („koński ogon”, kok). W tych przypadkach zaleca się zmianę uczesania. Jeżeli dokona się tego odpowiednio wcześnie, włosy odrosną całkowicie. Zbyt późna interwencja spowoduje utrzymanie się trwałego wyłysienia wskutek zaniku mieszków.